Spurningar & svör

Reglur um gallaðar vörur eru þær sömu, hvort sem vara er seld fullu verði eða á útsölu. Þegar kemur að réttinum til að kvarta vegna galla og krefjast úrbóta eru réttindi neytenda því þau sömu, og seljandi getur ekki „afsakað“ galla með því að vara hafi verið svo ódýr. Hafi verðlækkun hins vegar verið vegna galla og það tekið fram við söluna, að um t.d. verðlækkun vegna útlitsgalla sé að ræða þá er ekki hægt að krefjast úrbóta vegna þess galla síðar meir. Hvað varðar skil á ógölluðum vörum þá er engin skylda á verslun að taka við ógallaðri vöru af því kaupandann langar ekki lengur í hana, heldur gilda um skilarétt reglur sem verslanir setja sér sjálfar. Fyrir kaup er gott að kynna sér reglur verslunarinnar en almenna reglan er sú að verslanir heimila engin skil á útsöluvörum. Sé um netverslun að ræða gilda svo sérstakar reglur um vöruskil, en þegar vara er keypt í gegnum netið hafa neytendur fjórtán daga frá afhendingu til að hætta við kaupin.


ECC-netið er samstarfsnet 30 skrifstofa sem eru starfræktar i öllum löndum Evrópusambandsins auk Íslands og Noregs. ECC-netið leiðbeinir og aðstoðar neytendur sem lenda í vandræðum vegna kaupa á vöru eða þjónustu frá seljanda í öðru Evrópulandi.


Nei, því miður ECC aðstoðar neytendur bara vegna millilandaviðskipta, ef um innlendan seljanda og innlendan neytanda er að ræða er hins vegar hægt að sækja aðstoð til Neytendasamtakanna.


Best er að vera búin/n að kvarta við seljanda áður en leitað er eftir milligöngu ECC-netsins. Hugsanlega getur verið um einföld mistök að ræða eða galla sem seljandi er reiðubúinn að bæta úr fari neytandi fram á það. Til að hafa eitthvað í höndunum er svo best að kvarta skriflega við seljandann.


Já, að mestu leyti, flest þeirra íslensku laga sem fjalla um neytendavernd eru byggð á Evróputilskipunum og reglugerðum, sem gilda þá um allt Evrópska efnahagssvæðið. Hins vegar eru sumar þessara Evrópuregla svokallaðar lágmarksreglur svo aðildarríkjunum er frjálst að ganga lengra í neytendavernd en reglurnar kveða á um. Flest grundvallarréttindi, eins og reglan um tveggja ára kvörtunarfrest og úrræði neytenda vegna galla, reglur um kaup á netinu og rétt neytenda til að hætta við kaupin, auk reglna um það hvað teljist óréttmætir viðskiptahættir eru því eins í öllum löndunum. Sama má segja um reglur um réttindi flugfarþega og hámarksverð á reikisímtölum. 


Vertu viss um að lesa smáa letrið og tryggingarskilmála vel. Skoðaðu bílinn vel þegar þú tekur við honum og gakktu úr skugga um að allar skemmdir séu merktar inn á þar til gert eyðublað. Láttu svo starfsmann bílaleigunnar yfirfara bílinn við skil hans og kvitta fyrir ástandi hans. Ef bílnum er skilað utan opnunartíma og enginn starfsmaður er tiltækur taktu þá tímasettar myndir af bílnum sem sýna staðsetningu hans og kílómetrastöðu.


Algengt er að fólk fái tilkynningar um að það hafi unnið himinháar upphæðir í happdrættum, fengið arf frá fjarskyldum ættingja, eða er beðið um að aðstoða afríska prinsa við að koma milljörðum úr landi. Í öllum tilvikum er um svikamyllur að ræða. Þegar fólk svarar þessum póstum er svarið iðulega það að það þurfi að senda bara örlitla upphæð vegna skatta, bankakostnaðar, til að múta embættismönnum o.s.frv. Síðar er beðið um meiri pening og meiri, en aldrei skilar stóri vinningurinn sér. Gott er að hafa í huga að ef eitthvað er of gott til að vera satt þá er það yfirleitt raunin! Ef þú borgar ekki fyrir happdrættismiðann færðu heldur engan vinning. Og af hverju ætti einhver að velja einmitt þig til að aðstoða við flutning milljarða frá Nígeríu? Mikilvægt er að gæta þess að svara aldrei póstum af þessu tagi enda getur þá verið erfitt að losna við svikahrappana.


Áður en þú kaupir eitthvað á netinu gakktu þá úr skugga um að allar upplýsingar um fyrirtækið, á við nafn þess, heimilisfang og tölvupóstfang, séu aðgengilegar á heimasíðunni. Kannaðu hvað aðrir segja um seljandann, t.d. með því að „gúggla“ hann og lesa um reynslu annarra. Lestu skilmála seljanda fyrir kaupunum vel, sérstaklega það sem segir um réttinn til að hætta við kaupin. Vertu viss um að greiðsla fari fram á öruggri síðu, leitaðu eftir litlum lás sem á að sjást hægra megin á síðunni (ef þú opnar hann á öryggisvottorð að birtast). Gættu líka að því að slóðin á greiðslusíðunni byrji á https:// en ekki http/.


Já, samkvæmt íslenskum lögum skuldbinda kaup á netinu neytanda ekki fyrr en fjórtán dögum (talið frá því neytandinn fær vöruna en þó ekki síðar en á sjötta degi eftir að seljandi uppfyllir upplýsingaskyldu sína) eftir að samningur um kaupin er gerður (þessi réttur er til staðar á öllu evrópska efnahagssvæðinu). Neytandinn getur því hætt við kaupin jafnvel þó ekkert sé í sjálfu sér að vörunni. Ákveðnar undantekningar eru svo á því að hægt sé að hætta við kaupin, eins og t.d. ef innsigli á myndböndum, dvd, cd, eða hugbúnaði hefur verið rofið eða ef varan er sérpöntuð eða sniðin sérstaklega að neytandanum.


Ef vara er keypt af einstaklingi gilda lög um húsgöngu- og fjarsölusamninga ekki. Rétturinn til að falla frá samningi án ástæðu (þ.e. ef varan er ógölluð) er því ekki til staðar. Þá gilda önnur lög (lausafjárkaup) um viðskipti milli einstaklinga en um viðskipti milli einstaklinga og fyrirtækja (neytendakaup). Sé gölluð vara keypt af einstaklingi á kaupandinn þó ákveðinn rétt, ef hlutur er gallaður getur kaupandi því krafist viðgerðar, nýrrar afhendingar, afsláttar eða riftunar. Sérstaklega mikilvægt er, sé vara keypt af einstaklingi á netinu, að hafa allar upplýsingar um seljanda (nafn, heimilisfang, netfang) svo hægt sé að hafa samband við hann ef eitthvað fer úrskeiðis. Einnig er mikilvægt að fá sem mestar upplýsingar um vöruna áður en kaup fara fram.